SKĐS - Bài viết của lương y Phan Công Tuấn dưới đây xin góp một tiếng nói giúp cho các nhà nghiên cứu, góp phần định danh và phổ biến thêm công dụng của cây thuốc lạ chữa rắn cắn đã được giới thiệu trên báo Sức khỏe và đời sống.
LTS:
Báo SK-ĐS ngày 17/01/2015 có đăng bài viết “Chữa rắn cắn bằng cây thuốc lạ” của
tác giả Đặng Nguyên Sơn, có kèm theo 2 ảnh với chú thích “cây thuốc chữa rắn cắn này vẫn chưa được định danh”.
Đây là cây thuốc cần được giới chuyên môn nghiên cứu thêm. Việc nó có tác dụng
chữa rắn cắn như thế nào cũng cần được làm sáng tỏ.
Bài
viết của lương y Phan Công Tuấn dưới đây xin góp một tiếng nói giúp cho các nhà
nghiên cứu, góp phần định danh và giới thiệu thêm công dụng của cây thuốc đó.
Theo
tác giả bài báo đăng trên suckhoedoisong.vn, cây thuốc này do ông Nguyễn Văn
Khoan ở làng Mai Đàn, xã Cam Chính, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị thừa kế kinh
nghiệm của một người dân tộc Vân Kiều, đã chữa khỏi cho hàng trăm người bị rắn
cắn. Theo mô tả, loài cây này thân dây leo, lá hình trái tim to bằng lá khoai
tía, củ có lông như củ khoai từ. Về cách thức sử dụng, cây thuốc này dùng ở dạng còn tươi. Khi bị rắn cắn
dùng lá nhai mịn đắp lên vết thương. Còn củ cắt lát mỏng khoảng 0,5cm, một lần
dùng ba lát, nhai nuốt sống, ngày nhai ba lần vào buổi sáng trưa và tối. Nếu
không có lá thì dùng củ nhai nuốt nước, xác đắp lên vết thương.
Nhìn
kỹ 2 tấm hình của chính tác giả bài báo đăng kèm trong bài viết, tôi đã xác định
đó là cây khoai dái hay còn gọi củ dại, khoai trời, tên khoa học Dioscorea
bulbifera L. thuộc họ Củ nâu - Dioscoreaceae.
Mặc
dù không phải nhà thực vật học chuyên nghiệp, nhưng tôi dám định danh cây này,
chẳng qua là nhờ một dịp tình cờ may mắn. Cách đây gần 1 năm, ngày mồng Một Tết
Giáp Ngọ vừa rồi, đến thăm nhà anh Triêm, một thầy thuốc nam ở thị trấn Ái
Nghĩa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, tôi được tặng cho một củ khoai hơi giống
củ khoai mỡ nặng gần một ký, kèm với đề nghị đem về trồng và định danh giúp, vì
bản thân chủ nhà đào được trên núi mà không biết là cây gì.
Củ
Khoai dái - Dioscorea bulbifera L. (Ảnh: P.C.T)
Do
củ đang nhú mầm sẵn, chỉ vùi phân nửa xuống đất chẳng bao lâu cây đã lớn rất
khỏe, tôi cắm chói cho leo lên cây vú sữa cao đến 5-6m. Sau một thời gian tìm
tòi, tra cứu, tôi đã xác định được đó là cây khoai dái hay khoai trời, có ghi
nhận trong Từ điển cây thuốc Việt Nam (tr.1207, tập II, ) và sách Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam (tr.472,
tập III). Dược liệu Trung Quốc gọi là Hoàng dược tử (黄 药 子 ), là một vị thuốc
nhiều tiềm năng chữa ung thư.
Theo
Từ điển cây thuốc Việt Nam của TS.Võ Văn Chi, khoai dái là cây leo sống lâu năm,
có một thân rễ dạng củ to, với thịt củ màu vàng hay màu kem, Thân nhẵn, tròn hay
hơi có cánh, trơn bóng, màu tím. Lá đơn, to tới 34 x 32cm, mọc so le, nhẵn, hình
tim, có mũi nhọn. Ở nách lá có những củ con, mà ta gọi là dái củ, hình trứng hay
hình cầu có kích thước thay đổi, có khi rất to, đường kính tới 10cm. Hoa mọc
thành bông thõng xuống; bao hoa 6; nhị 6, chỉ nhị đứng. Hoa cái nom giống hoa
đực. Quả nang, mọc thõng xuống, có cánh. Cây ra hoa vào tháng 7-10; có quả tháng
8-11.
Tính
vị, tác dụng: Củ của những cây hoang dại có thịt đắng, màu vàng chanh hay kem,
gây buồn nôn; có khi còn có chất dịch màu tím nhạt, có độc. Do trồng trọt mà các
tính chất này của củ biến mất đi và củ trở thành ăn được. Trong y học cổ truyền,
thường dùng dái củ. Nó có vị đắng, tính bình; có tác dụng tiêu viêm, tiêu sưng,
long đờm, cầm máu.
Cách
dùng: Người ta thường lấy dái củ
luộc kỹ ăn. Dái khoai có độc nhưng khi rửa nhiều lần và luộc kỹ thì chất độc bị
loại đi. Bột khoai dái cũng tương tự như bột ngũ cốc và bột gạo. Củ ở dưới đất
không dùng ăn nhưng cũng dùng làm thuốc.
Khoai
dái thường dùng trị bướu giáp (Sưng tuyến giáp trạng); Viêm hạch bạch huyết do
lao; Loét dạ dày và đường ruột; Nôn ra máu, ho ra máu, chảy máu cam, chảy máu tử
cung. Dái củ có thể dùng chữa ho gà và dãn hai bên thái dương chữa đau đầu, mài
với nước mà uống thì giải được chất độc của thuốc. Liều dùng 10-15g, sắc uống,
nếu là loét ung thư, có thể dùng liều cao, tới 30g. Dùng ngoài trị đinh nhọt,
rắn cắn, chó dại cắn. Ở Campuchia, người ta dùng củ trị rối loạn tuần hoàn. Ở Ấn
độ, dái của những cây mọc hoang dùng đắp các vết loét và dùng trong uống lẫn với
cumin (Thìa là Ai cập), đường và sữa trị trĩ, giang mai và lỵ. Bột dái củ lẫn bơ
dùng trị ỉa chảy. Ở Trung Quốc, theo Tân biên Trung y học khái yếu, củ dùng trị
loét thực quản, loét dạ dày, sưng tuyến giáp, nôn ra máu, khạc ra máu, chảy máu
cam, chảy máu dạ con, nhọt độc, rắn cắn, chó dại cắn. Dái củ trị viêm phế quản
cấp, mạn và hen suyễn.
Bài
thuốc
1.
Bướu giáp: Dùng 200g củ, ngâm vào 1000cc rượu trắng trong một tuần, chiết lấy
nước. Ngày uống 100ml, rượu, chia làm 3-4 lần
2.
Thổ huyết, ho khạc ra máu, chảy máu mũi: Dùng 8-16g củ khô sắc nước uống (Dùng
dái củ tốt hơn).
3.
Mụn nhọt sưng tấy, rắn cắn, chó dữ cắn: Giã củ tươi, vắt lấy nước cốt uống, bã
đắp vào chỗ đau.
4.
Ung thư dạ dày, thực quản: Lấy củ tươi cạo sạch vỏ, thái lát, phơi khô, tán
thành bột uống mỗi ngày 16g, chia 2-3 lần, hoặc chế thành viên uống
0 nhận xét:
Đăng nhận xét