Đọc kỹ những khuyến cáo ghi rõ trên vỏ hộp của những loại thuốc không cần toa và tờ hướng dẫn sử dụng nằm bên trong vỏ hộp của những loại thuốc bắt buộc kê toa
Mỗi
năm trên thế giới có khoảng 1,5 triệu người bị bệnh hoặc tổn thương sức khỏe
nghiêm trọng và khoảng 100.000 người tử vong do sử dụng sai dược phẩm. Điều đáng
tiếc là những trường hợp tử vong này đều có thể phòng tránh được. Dưới đây là 10
lỗi lầm trong sử dụng thuốc thường gặp nhất, gây nguy hiểm đến tính mạng thậm
chí tử vong.
1.
Nhầm lẫn tên thuốc
Điều
này dễ xảy ra khi toa thuốc được kê bởi những thầy thuốc có chữ viết rất khó đọc, các nhân viên bán
thuốc nhìn cũng “không ra” nên bán cho bệnh nhân một loại thuốc không phải là thuốc họ cần. Điều này rất dễ
xảy ra vì các nhà thuốc đều sắp xếp thuốc theo thứ tự a, b, c...Theo
“Chương trình báo cáo lỗi lầm do sử dụng thuốc quốc gia” (Mỹ) thì những trường
hợp sai sót do tên thuốc hoặc cách đọc thuốc na ná nhau chiếm đến
25%.
2.
Khi các loại thuốc “đụng hàng”
Mỗi
loại thuốc đều có tác dụng phụ và tác dụng phụ càng tăng lên nếu sử dụng 2 loại
thuốc cùng một lúc bởi chúng có thể tương tác với nhau theo nhiều cách. Ví dụ,
nếu bệnh nhân sử dụng một loại thuốc có tác dụng phụ làm tăng huyết áp và một
loại thuốc khác cũng có tác dụng phụ là tăng huyết áp thì rất nguy hiểm... Nổi
tiếng nhất về tương tác thuốc là một loại thuốc chống đông máu wafarin
(coumadin), vì vậy khi được kê thuốc này, bệnh nhân cần tham khảo ý kiến của bác
sĩ, dược sĩ khi muốn dùng thêm thuốc khác.
3.
Dùng nhiều loại thuốc có cùng đặc tính
Cái
chết của một tài tử trẻ của Úc Heath Ledger là một ví dụ điển hình. Cái chết do
cách sử dụng thuốc của Heath Ledger sau này được nhiều chuyên gia y học gọi là
“Hội chứng Heath Ledger”. Tài tử Heath Ledger đã sử dụng nhiều loại thuốc có
cùng đặc tính để trị cho những chứng bệnh khác nhau. Do dùng chung thuốc giảm
đau với thuốc chống lo âu và một loại thuốc ngủ, Heath Ledger đã... ngủ giấc
ngàn thu vì sự kết hợp thuốc gây ra nhiều độc tính. Không chỉ riêng những thuốc
phải kê toa, các loại thuốc được bán không cần toa cũng có thể gây hại tương
tự, chẳng hạn như các loại thuốc kháng histamine, thuốc trị cảm, ho...
4.
Dùng thuốc không an toàn so với độ tuổi
Khi
lớn tuổi, cơ thể chúng ta xử lý thuốc hoàn toàn khác với khi chúng ta còn trẻ.
Người cao tuổi còn bị “dính” thêm nhiều vấn nạn khác như mất trí, xây xẩm, dễ té
ngã, huyết áp cao... Vì vậy, những loại thuốc gây ra tác dụng phụ như trên càng
làm tần suất rủi ro tăng cao, nhất là những người bước qua tuổi 65. Nhà thuốc
nên giúp bệnh nhân uống thuốc thuận lợi bằng cách chia liều thuốc sẵn trong một
dụng cụ để uống trong tuần.
5.
Uống nhầm liều lượng
Thuốc
được kê bằng nhiều đơn vị đo lường khác nhau, các đơn vị thường được viết tắt và
chỉ cần nhầm lẫn một dấu chấm thôi thì cũng đủ gây họa, chẳng hạn 1.0 mg và 10
mg. Sự nhầm lẫn thường xảy ra nhất ở đơn vị microgram (mcg) và milligram (mg, 1
mg = 1.000 mcg). Điều này thường xảy ra ở bệnh viện khi bệnh nhân được tiêm tĩnh
mạch và cũng thường gặp ở bệnh nhân ngoại trú. Vì vậy, bác sĩ cần viết chữ rõ
ràng trên toa thuốc.
6.
Uống rượu chung với thuốc
Rất
nhiều loại thuốc được khuyến cáo không dùng chung với rượu bia (thường được dán
thêm những nhãn phụ trên hộp thuốc, nhãn này thường có màu cam). Đây thực sự là
“pha phối hợp nguy hiểm” vì rượu bia sẽ làm gia tăng độc tính các thuốc an thần,
thuốc giảm đau và nhiều loại thuốc khác. Theo các chuyên gia về sức khỏe thì
bệnh nhân tuyệt đối không được uống rượu bia khi sử dụng bất cứ dược phẩm nào.
Đối với những dược phẩm không cần kê toa thì rượu bia cũng chẳng tốt gì hơn.
Tất
cả loại thuốc đều có tác dụng phụ và tác dụng phụ này càng tăng lên nếu sử dụng
2 loại thuốc cùng một lúc. Trong ảnh: Người bệnh chờ nhận thuốc tại một bệnh
viện ở TP HCM Ảnh: TẤN THẠNH
7.
Tuy hai mà một
Mỗi
loại thuốc bao giờ cũng có 2 tên: tên chung (hay tên hóa học) và tên biệt dược.
Tên biệt dược là tên hãng dược phẩm đặt ra với quyền bảo hộ mậu dịch, còn tên
chung là tên của chất làm thuốc. Mỗi hãng dược phẩm lấy tên biệt dược khác nhau
nhưng tên chung thì chỉ có một. Ví dụ như một loại thuốc lợi tiểu có tên chung
là furosemide nhưng được hãng này lấy tên là Lasix còn hãng khác thì lấy tên là
Furix... Thực chất 2 thuốc này chỉ là một với hoạt chất là furosemide. Bệnh
nhân có thể dùng 2 thuốc này cùng một lúc mà không biết chúng chỉ là một, nghĩa
là bệnh nhân đã dùng gấp đôi liều thuốc.
8.
Dùng chung thuốc kê toa với thuốc khác
Một
số dược phẩm bán không cần toa có thể gây ra những phản ứng vô cùng nghiêm
trọng. Thuốc không cần kê toa nổi tiếng trong việc tương tác với các thuốc kê
toa là Maalox chuyên trị những khó chịu ở hệ tiêu hóa có chứa một hoạt chất là
bismuth subsalicylate. Chất này có thể gây phản ứng nghiêm trọng cho các thuốc
kê toa như thuốc chống đông máu, thuốc dùng cho những bệnh nhân có đường huyết
thấp...
Một
loại dược thảo nổi tiếng nhất là Saint-John’s-wort được bán khắp nơi trên thế
giới. Ở Việt Nam, loại dược phẩm này xuất hiện khá nhiều dưới dạng “hàng xách
tay”. Nếu thấy trong loại thuốc mà bạn sử dụng có ghi thành phần
Saint-John’s-wort thì hãy thận trọng. Loại thuốc này có công dụng là trị trầm
cảm mà không cần phải kê toa. Nó có thể tương tác một cách nguy hại đối với các
loại thuốc kháng trầm cảm cần kê toa; tương tác với các thuốc kháng đông máu
(như Warfarin) hoặc những loại thuốc tim mạch (như Digoxin)...
9.
Khi thực phẩm “ngáng chân”
Thủ
phạm gây hậu quả nghiêm trọng nhất là dịch ép nước bưởi. Các nhà nghiên cứu cho
rằng các chất có trong bưởi đã làm mất tác dụng của một loại enzyme có tên là
CYP3A4, hiện diện trong các tế bào màng ruột và có khả năng phân giải nhiều loại
thuốc. Ví dụ như thuốc dùng để hạ huyết áp có thể sẽ làm hạ huyết áp quá mức;
nếu thuốc tăng hấp thu thì sẽ đồng nghĩa với việc tăng những tác dụng phụ có hại
hoặc gây ra ngộ độc thuốc, chẳng hạn như khi đang dùng thuốc hạ cholesterol, nếu
có hiện diện của nước ép bưởi trong cơ thể thì nồng độ thuốc này trong máu sẽ
cao hơn, gây ra sự rối loạn cơ, tổn thương gan...
10.
Không để ý bệnh nhân suy gan, thận
Khi
gan, thận bị suy sẽ làm hạn chế khả năng giải độc của cơ thể. Do đó khi gan,
thận bị suy thì dược phẩm sẽ tích lũy trong cơ thể ở liều lượng cao hơn mức bình
thường. Điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Lỗi lầm thường xảy
ra khi bác sĩ không hề biết bệnh nhân bị suy gan hay suy thận nên không giảm
liều dùng mà vẫn kê thuốc như kê cho một người bình thường. Có rất nhiều loại
thuốc mà bác sĩ không được phép kê toa khi bệnh nhân bị suy gan, thận.
Phòng
tránh chung
-
Khi nhận được một toa thuốc thì người mua cần yêu cầu bác sĩ viết rõ ràng tên
thuốc, công dụng và liều lượng. Khi đến nhà thuốc tây thì yêu cầu dược sĩ đối
chiếu thật kỹ loại thuốc đã được kê.
-
Cần hỏi thật kỹ bác sĩ hoặc dược sĩ về những tác dụng phụ khi bạn được bác sĩ kê
toa và đọc kỹ nhãn từng loại thuốc. Nếu bạn thấy nhiều hơn 2 loại thuốc có
cùng tác dụng phụ thì cần thông báo cho dược sĩ và bác sĩ biết.
-
Đọc kỹ những khuyến cáo ghi rõ trên vỏ hộp của những loại thuốc không cần toa và
tờ hướng dẫn sử dụng nằm bên trong vỏ hộp của những loại thuốc bắt buộc kê toa.
Cần lưu ý khi thấy thuốc ghi những cảnh báo như: gây buồn ngủ, xây xẩm, chóng
mặt...
-
Tóm lại, cần hỏi bác sĩ, dược sĩ hay người bán thuốc những gì bạn thắc mắc liên
quan đến loại thuốc bạn mua, những thuốc bạn đã dùng trước đó, đồng thời thông
báo với bác sĩ, dược sĩ tình trạng suy gan, thận... (nếu có) của bạn để bác sĩ,
dược sĩ có sự chọn lựa thuốc phù hợp.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét